جاده اهواز خرمشهر

جاده اهواز خرمشهر که اصلی‌ترین جاده ارتباطی خرمشهر با اهواز است، در طول هشت سال جنگ تحمیلی عراق برضد ایران، دو بار توسط ارتش عراق اشغال شد.جاده اهواز خرمشهر به طول ۱۳۰ کیلومتر، خرمشهر را به اهواز، مرکز استان خوزستان، وصل می‌کند و بر قسمت‌های وسیعی از دشت کارون تسلط دارد. مناطق بسیار مهمی در اطراف آن وجود دارد: پادگان حمید، صحرای کوشک و دشت جفیر در غرب آن، دُبّ حردان (روستایی در بیست کیلومتری جنوب غربی اهواز که در روز هفتم جنگ به اشغال عراق درآمد)، ایستگاه حسینیه در کیلومتر هشتاد این جاده و پاسگاه مرزی زید در ضلع غربی آن که در ابتدای جنگ تحمیلی محور پیشروی یگان‌های دشمن بودند. این جاده مهم‌ترین جاده ترانزیتی ایران در سال‌های قبل از جنگ تحمیلی و اصلی‌ترین مسیر ارتباطی خرمشهر با مرکز استان خوزستان بود. چیزی که خرمشهر را قبل از انقلاب به بزرگ‌ترین بندر تجاری ایران تبدیل کرد، وجود همین جاده و خط آهن مجاور آن بود.با آغاز جنگ تحمیلی عراق برضد ایران در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹، یگان‌های پیاده دشمن ۲ مهر ۱۳۵۹ به کیلومتر هفت این جاده رسیدند و روی پادگان دژ (واقع در شرق جاده اهواز خرمشهر) آتش گشودند که موجب تخلیه این پادگان شد، اما نیروهای ایرانی همچنان مقاومت کردند.پادگان دژ ۲۳ مهر ۱۳۵۹ با آغاز مرحله چهارم هجوم ارتش عراق با تانک‌ها و نیروهای پیاده تیپ ۲۶ زرهی سقوط کرد و حدود بیست نفر ازجمله یک افسر به اسارت درآمد و تجهیزات باقی‌مانده ازجمله تفنگ‌های ۱۰۶ به غنیمت گرفته شد.پادگان دژ خرمشهر به‌ عنوان اولین پادگانی که در دوران دفاع مقدس دفاع از مرزها را آغاز کرد، ثبت ملی شد.مناطق غرب این جاده مانند پادگان حمید، پاسگاه زید، صحرای کوشک، دشت جُفیر و طلائیه و هویزه نیز به اشغال عراقی‌ها درآمد. در پنج روز اول جنگ، از کیلومتر شصت این جاده تا محل پلیس‌راه خرمشهر به اشغال عراق درآمد. بلافاصله گردان‌های مهندسی رزمی سپاه عراق ضمن احداث خاکریز در شرق این جاده و ساخت سنگرهای دیده‌بانی متعدد به ‌طور کامل بر مواضع و تردد نیروهای ایرانی در شرق و غرب کارون مسلط شدند. پس از آن عراقی‌ها با ایجاد موانعی از قبیل استحکامات، تانک‌ها و نفربرها در شرق این جاده دژ مستحکمی در برابر ایرانی‌ها قرار دادند. پس از سقوط خرمشهر در ۴ آبان ۱۳۵۹، عراقی‌ها در اطراف روستای دب حردان مستقر و با ایجاد خط پدافندی در اطراف آن بر جاده اهواز خرمشهر مسلط شدند.همچنین عراقی‌ها برای هدایت آب از غرب به شرق (نیروهای ایرانی قبلاً برای ممانعت از پیشروی ارتش عراق، در اطراف این جاده آب رها کرده بودند.) در طول این جاده سه بریدگی بیست متری ایجاد کردند که به‌ صورت یک رودخانه غیر طبیعی درآمد.عملیات الی بیت‌المقدس در ۹ اردیبهشت ۱۳۶۱ با هدف آزدسازی جاده اهواز خرمشهر و سپس شهر خرمشهر، آغاز شد. در شب اول عملیات، نیروهای ایرانی به سمت این جاده حرکت کردند و در همان شب یک موضع توپخانه عراق را تصرف کردند. در این مرحله از عملیات جاده اهواز خرمشهر از کیلومتر ۶۸ تا کیلومتر ۱۰۳ تصرف و تثبیت شد.مرحله دوم عملیات با هدف محاصره خرمشهر ۱۶ اردیبهشت ۱۳۶۱ آغاز شد. به دلیل اهمیت این جاده برای عراقی‌ها، آن‌ها در کنار این جاده خاکریزی به ارتفاع دو متر زده و سنگرهایی روی این جاده احداث و تعداد زیادی تانک روی آن مستقر کرده بودند. در آغاز عملیات، نیروهای ایران با عبور از رود کارون خود را به منطقه غرب این رود رسانیده و واحدهای خط مقدم لشکر ۳ زرهی عراق را منهدم کردند و خود را به جاده اهواز خرمشهر رساندند.در این مرحله از عملیات، ضمن آزادسازی مسافت زیادی از این جاده، پیشروی به سمت مرز در محدوده ایستگاه حسینیه آغاز شد که با این پیشروی مرکز ثقل قوای دشمن به دست نیروهای ایرانی افتاد و عراق از مناطق هویزه، پادگان حمید و جُفیر عقب‌نشینی کرد.در مرحله سوم عملیات در ۱۹ اردیبهشت ۱۳۶۱ با تمرکز عراق بر خطوط پدافندی، نیروهای ایران نتوانستند پیشروی کنند.در مرحله چهارم عملیات در ۱ خرداد ۱۳۶۱، نیروهای ایران از دروازه غربی و شمالی وارد این شهر شدند. در نتیجه، عراقی‌ها تسلیم شده و ۵۳۸۰ کیلومتر از اراضی اشغال‌شده از جمله جاده اهواز خرمشهر آزاد شد.نیروهای مهندسی رزمی جهاد قرارگاه حمزه سمنان، نقش زیادی در بازسازی این جاده داشتند. اوایل جنگ، عراقی‌ها این جاده را باتلاقی کرده بودند. این نیروها با هشتاد دستگاه کمپرسی حامل شن و قلوه‌سنگ جاده را شن‌ریزی و راه را برای رفت‌وآمد نیروهای ایران هموار کردند.این جاده در طول سال‌های ۱۳۶۱ تا ۱۳۶۶ بارها مورد حمله هواپیماهای جنگنده‌های عراقی قرار گرفت و قسمت‌هایی از آن تخریب شد. همچنین تا پایان جنگ عملیات‌های بزرگی مانند عملیات رمضان، خیبر، بدر، والفجر ۸، کربلای ۵ و کربلای ۸ از طریق این جاده پشتیبانی شدند.در ۳۱ تیر ۱۳۶۷ یعنی چند روز پس از پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران، ارتش عراق بار دیگر به خوزستان حمله کرد.

نیروهای عراقی پس از گذر از مرز به جاده اهواز خرمشهر رسیدند و حدود سی کیلومتر از این جاده را اشغال کردند. با انتشار این خبر، امام خمینی‌قدس‌سره‌الشریف به سپاه فرمان داد که باید به هر طریقی لشکر عراق را از خاک ایران بیرون کنند. بعد از سه روز کشمکش و درگیری، عراقی‌ها به ناچار شکست را پذیرفتند و عقب‌نشینی کردند.پل جاده اهواز خرمشهر در جریان سیل سال ۱۳۹۸، به دلیل ورود آّب به جاده تخریب شد که توسط راهداری جاده خوزستان ترمیم شد.در همین سال کاروان کمک‌های مردمی و انسان‌دوستانه عراق در جاده اهواز خرمشهر در حمیدیه مستقر شدند.مقبره شهدای خمسه سادات که در نزدیکی این جاده واقع شده است، متعلق به پنج تن از بسیجیان: داود طباطبایی، سید مهدی موسوی، سید صاحب محمدی، سید علیرضا جوزی، سید حسین حسینی است. این شهدا از گردان الزهرا‌سلام‌الله‌علیها لشکر ۱۰ سیدالشهدا بودند که در ۱ مرداد ۱۳۶۷ مقارن با سحرگاه عید قربان در آخرین روزهای دفاع ‌مقدس و پس از قبول قطعنامه از سوی ایران، در حمله مجدد دشمن بعثی و پیشروی آن‌ها تا جاده اهواز خرمشهر با اصابت مستقیم توپ به خودروشان در منطقه‌ای به نام سه‌راهی کوشک شهید شدند.